Interstellar (2014)

[phthoggon]

Υπάρχει μια σκηνή στην ταινία όπου οι δάσκαλοι των παιδιών του (ένας μαύρος και μια γυναίκα, χμμμ) του λένε πως η κόρη του μιλάει για την εξερεύνηση του διαστήματος λες και έχει συμβεί ενώ η επίσημη άποψη πλέον, που διδάσκεται στα σχολεία, είναι πως αυτή δε συνέβη ποτέ και ήταν ένα προπαγανδιστικό κόλπο για να καταφέρουν να χρεοκοπήσουν την ΕΣΣΔ στην προσπάθεια της να φτιάξει "άχρηστες μηχανές". Θα πρεπε, λένε, να εστιάσουμε στο να κάνουμε τη φάση στη Γη όσον το δυνατόν καλύτερη και να μην κυνηγάμε κοστοβόρες χίμαιρες. Φυσικά ο λευκός μάτσο ρέντνεκ αγρότης-πιλότος μαχητικών Μακόναχι τους διαολοστέλνει και δίνει συγχαρητήρια στην κόρη του γιατί αυτός Γνωρίζει ότι όντως συνέβη η εξερεύνηση του διαστήματος και, ακόμα πιο σημαντικά, αυτός δεν είναι εκθηλυμένος "caretaker" της Γης, είναι ντόμπρος πιονέρος που δε φοβάται να ξεπεράσει τα όρια (αυτή η αντίθεση επανέρχεται ξανά και ξανά στην ταινία). Κι αν κάποιος μπορεί να σώσει τη Γη από την έλλειψη τροφής, είναι άνθρωποι σαν και αυτόν που με τη βοήθεια της τεχνολογάρας της Νάσα (που έχει κρυφτεί γιατί η πλέμπα δε θα μπορούσε να καταλάβει την αξία της και δε θα άφηνε να χρηματοδοτηθεί) θα πάνε σε άλλους κόσμους για να μπορέσουμε τους εποικήσουμε.

Γενικά το μήνυμα της ταινίας είναι αυτό το δίπολο: από τη μια τεχνοκρατία, μια μεταφυσική πίστη πως η τεχνολογία μπορεί και πρέπει να δώσει τις λύσεις. Στην πραγματικότητα καμία λύση δε δίνεται, απλά το πρόβλημα μετατίθεται σε έναν επόμενο χρόνο σε έναν άλλο πλανήτη, μέχρι να εξαντληθούν και εκεί οι πόροι κ.ο.κ. όπως κάνει εδώ και μερικούς αιώνες ο καπιταλισμός. Από την άλλη ένα αποικιοκρατικός ήθος του άνδρα-εξερευνητή, που δεν κωλώνει μπροστά στις αμέτρητες δυσκολίες της αποστολής του και τις θυσίες που αυτή απαιτεί και που αυτή η αποφασιστικότητα των τοποθετεί σε άλλο επίπεδο από τους Πολλούς, του δίνει ένα αξιακό πλεόνασμα αλλά ταυτόχρονα τον καθιστά τόσο μόνο, γιατί κανείς από τον όχλο δε μπορεί να καταλάβει πως αυτός τα κάνει όλα για το καλό τους. Και όταν λέμε καλό εννοούμε ένα πολύ αφηρημένο καλό, το σχέδιο είναι να εποικισθεί ο καινούργιος πλανήτης με έμβρυα που θα προκύψουν από τεχνητή γονιμοποίηση, ο σκοπός είναι να σωθεί το είδος (ως μια αφηρημένη πανανθρώπινη ενότητα) και όχι οι άνθρωποι. Ο μόνος λόγος που τελικά διασώζεται ο υπάρχων πληθυσμός της Γης είναι η αγάπη του Μακόναχι για την κόρη του, ο μόνος κοινωνικός δεσμός που εμφανίζεται στην ταινία είναι αυτός της οικογένειας. Στην πραγματικότητα, όταν αναφέρεται στον πλανήτη Γη, η ταινία δείχνει το αγρόκτημα του Μακόναχι, τελείως απομονωμένο από οποιαδήποτε άλλη μορφή ανθρώπινης παρουσίας. Όλος ο κόσμος συμπιέζεται στην οικογενειακή εστία του εξερευνητή, η οποία περιμένει από αυτόν να τη σώσει.


Φίξερ, όπως ξαναέγραψα, το ότι διαφωνώ με το νόημα της ταινίας δεν είναι ο λόγος που την κράζω, τα dark knight, που ήταν ακροδεξιά μανιφέστα (oh, noes, ακραία άποψη, συγγνώμη!), μου είχαν φανεί πολύ καλύτερα. Θα προσπαθήσεις να απεμπλέξεις αυτά τα δύο επίπεδα στο μυαλό σου αυτήν την φορά ή θα πρέπει να στο εξηγήσω και σε επόμενο ποστ; Επίσης, "νολανικός" έγραψα, όχι "νολανισμός", η κατάληξη -ικός δηλώνει μια κατηγορία πραγμάτων σχετικές με το όνομα πριν την κατάληξη, η κατάληξη -ισμός ένα σύνολο σχετικά συστηματικών πρακτικών ή ιδεών που σχετίζονται με το αντίστοιχο όνομα . Π.χ. "φιξερικές μαλακίες" θα ήταν ιδιαιτέρως δόκιμο αν αναφερόμαστε στα ποστ σου, "φιξερισμός" όχι και τόσο, εκτός κι αν έχεις κάνει κίνημα. Η ικανότητα διάκρισης των λέξεων μεταξύ τους σίγουρα θα σε βοηθήσει στη ζωή, ποτέ δεν είναι αργά για μια νέα αρχή.

Σε αυτό που συμφωνώ είναι ότι ο τεχνοκρατισμός έχει στοιχεία ελιτισμού τα οποία φαίνονται και χωρίς απαραίτητα να υπάρχει απαραίτητα κάποια ακροδεξιά ατζέντα (γενικά μιλάω, για νόλαν δεν έχω δει μπάτμαν και τέτοια). Στο βασικότερο δηλαδή, η ομάδα των ηρώων που σώνει τη γη χωρίς η πλειοψηφία να έχει πάρει πρέφα (ή να είναι και αντίθετη). Πέρα από αυτό, χωρίς να διαφωνώ ριζικά μαζί σου το περιγράφεις λίγο λες και είναι ΡΑΜΠΟ, αυτά για εκθηλυμένους πχ και θεοποίηση της τεχνολογίας* είναι από αλλού και είναι άδικο να τα προσάπτεις στην ταινία. Ακόμα και σκηνή με τον μαύρο και της γυναίκα που λες έχει μία ανθρωπιά (όταν του λέει ότι δε χρειαζόμαστε μηχανικούς αλλά αγρότες, έχει την εκφορά του "σωστού" όσον αφορά τις συγκεκριμένες συνθήκες, θυμήσου ότι δεν γνωρίζουν ότι γνωρίζει η νάσα κλπ). Υπάρχει και λίγο από κλασικό πατριαρχισμό και η γυναίκα 2ος βασικός χαρακτήρας και ο 3ος μαύρος, αλλά δε μου βγάζει κάτι ακροδεξιό, κάτι σαν η ταινία που θα είχε γυρίσει ο Richard Dawkins. Δεξιούλι. Δε ντρέπομαι να πω ότι βρίσκω ενδιαφέρον σε κάποια ερωτήματα και καταστάσεις που δείχνει.

*Πώς θα μπορούσε να προκύψει ότι "θεοποιεί" την επιστήμη? Αυτό που βλέπω είναι ότι αγνοεί την κοινωνική και πολιτική πλευρά και όχι εντελώς, επειδή το όλο σέξιον περί αγάπης έχει να κάνει με μία προσπάθεια ακριβώς να το ζυγίσει λίγο, έστω και μέσα στα πλαίσια της οικογένειας. Άλλο αγνοεί, άλλο θεοποιεί, άλλωστε science fiction ταινία είναι.

Επίσης: το πιο ενδιαφέρον στις sci-fi ταινίες είναι τα... sci-fi στοιχεία, οι θεωρίες που αναφέρουν, ο τρόπος που τις δείχνουν, τα ερωτήματα που σου θέτουν και το ψάξιμο που σε ωθούν να κάνεις. Η μαύρη τρύπα σα να λέμε (πόσταρα ένα λινκ που λέει πως έφτιαξαν το πιο ρεαλιστικό visualization μέχρι τώρα, δε ξέρω εάν το διάβασε κανένας. Δεν είναι έξω από την ταινία αυτά, ούτε απλά "τα εφφεκτς".

Το επίθετο ακροδεξιός πήγαινε στα Μπάτμαν, όχι σε αυτήν την ταινία. Το εκθηλυμένος, απ' την άλλη, δεν εννοούσε πως το αντίθετο του είναι ο Ράμπο. Tο αντίθετο του είναι αυτός που έχει τη Θέληση-να-κάνει-αυτό-που-Πρέπει, να σηκώσει το white man's burden. Αυτή η ανθρωπιά που λες μπορεί να είναι "σωστή" (και ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη) στο επιμέρους αλλά στο grand scheme of things προδίδει την ανθρώπινη ουσία, που είναι να είμαστε εξερευνητές και όχι caretakers (γι' αυτό τόνισα αυτή την αντίθεση, που την αναφέρει αρκετές φορές). Οι caretakers είναι εκθηλυμένοι γιατί έχουν αφήσει αυτό τον προορισμό για μια φροντίδα αυτού που υπάρχει, έχουν γίνει μαλθακοί.

Την τεχνοεπιστήμη την θεοποιεί γιατί ποτέ δεν τίθεται ούτε το ερώτημα των ευθυνών της για την καταστροφή του πλανήτη ούτε η πιθανότητα μιας μη τεχνολογικής αλλά πολιτικής λύσης στο πρόβλημα. Δεν αγνοεί το πολιτικό ζήτημα ακριβώς αλλά το ανάγει είτε στους ειδικούς (που θα μας βρουν τη λύση) είτε στην οικογένεια (που είναι η εστία απ΄την οποία θα αντλήσει την ύστατη θέληση του ο πρωταγωνιστής), κάτι που είναι μια πολύ δεξιά πολιτική αντίληψη ("there is no such thing as society, there are individual men and women, and there are families" που είχε πει και η Θάτσερ).

Χμ, για το sci-fi γενικά (που δεν είναι βέβαια και το πιο οικείο μου είδος) πιο ενδιαφέρον μου φαίνεται το what-if σε σχέση με τις ανθρώπινες σχέσεις σε μια μελλοντική κοινωνία με άλλες τεχνολογίες και άλλη κοινωνική οργάνωση, η ουτοπική διάσταση. Tο καθαυτό τεχνολογικό μου φαίνεται στείρο και εύκολα εξαντλήσιμο.

Ναι, θα μπορούσε να ειπωθεί ακόμη και για αυτή την ταινία, εγώ την είπα δεξιούλικη. Βασικά δε καταλαβαίνω γιατί χρησιμοποιείς το εκθηλυμένος για να προσδιορίσεις τους caretaker στην ταινία που λες, μου φαίνεται λες είναι copy paste από κριτική ορολογία φεμινισμού και σχετικών. Δε βλέπω αυτή την ταινία να παίζει καθόλου με αυτό (ούτε τους βλέπω ως μαλθακούς πχ και ο γιος του μακόναχι που προορίζεται για αγρότης είναι και αυτός καλό παιδί και ντούρος, έστω και εάν δίνεται χιντ ότι δεν είναι τόσο έξυπνος όσο η αδελφή του χεχ), ο μαύρος που του λέει έτσι είναι εξίσου μάγκας με αυτόν ας πούμε. Νομίζω ότι η ταινία παίρνει μία απόσταση ώστε να δείξει ότι πρόκειται για "διαφορετικές αντιλήψεις", έστω βέβαια ο σκηνοθέτης τοποθείται κάπου. Έστω και αν απλά εσείς κάνετε λάθος παιδιά, σα να λέμε.

Όσον αφορά το να-κάνει-αυτό-που-πρέπει και το εξερευνητές όχι caretakers, ναι, καταλαβαίνω τι εννοείς. Από την άλλη, δε συνδέονται μόνο με το λευκό κατακτητή αυτά τα περσπέκτιβ (και είναι λίγο αφελές όταν γίνεται αυτό). Πρέπει να πω ότι έστω και εάν τα βλέπω προβληματικά, δε τα απορρίπτω εντελώς. Αλλά πρέπει να ξεκινήσουμε σοβαρή πολιτική συζήτηση και τέτοια

Σωστά δεν θέτει καθόλου το ζήτημα του γιατί φτάσαμε εκεί και πώς, απλά εννοώ ότι αυτό είναι ένα κλικ πίσω από αυτό που έγραψες ότι έχει "μεταφυσική πίστη" στην επιστήμη. Σύμφωνα με το σενάριο, δεν είναι δυνατή μία "πολιτική" λύση, αλλά μόνο μία τεχνολογική. Βέβαια θα μου πεις, είναι πιθανόν ότι έγραψε το σενάριο ακριβώς για να δείξει αυτό, λολ. Αλλά δε πιστεύω ότι είναι και απαραίτητο κάθε ταινία να έχει το κοινωνικοπολιτικό στοιχείο. Κάποιες (ανθρώπινες) καταστάσεις δεν το έχουν αυτό σε πρωταρχικό επίπεδο ατ ληστ. Εάν κάνει προπαγάνδα μία ταινία ότι το επιστημονικό στοιχείο πρέπει να καθυποτάσσει το κοινωνικοπολιτικό, εκεί ναι βλέπω πρόβλημα. Δεν είναι εκεί, αλλά είναι και κάπως κοντά. Σίγουρα κάνει προπαγάνδα υπέρ μπάτζετ για τη nasa πάντως χεχ.