Μια ακόμα πιο εξαιρετική εποχή.

[phthoggon]

Θα με ενδιέφερε να μάθω πάντως ποια είναι η δικαιολόγηση σου στην πρόταση απόρριψης φυλακών υψίστης ασφαλείας. Και δεν εννοώ να μου πεις πως οι φυλακές είναι σωφρονιστικά κ όχι τιμωρητικά ιδρύματα που βελτιώνουν διαγωγές και επιτρέπουν προσαρμογή στην κοινωνία. Μιλάω για τη βαθύτερη ερώτηση του γιατί να δίνουμε ευκαιρίες σε άτομα που διαπράττουν 'εγκλήματα'. Η αιτιολόγηση έχει νομική βάση; Πρακτική; Ηθική;

Καταρχήν επειδή στον cause and effect κόσμο που ζούμε (δε λέω την κλασική τρομαχτικούλικη λέξη) από τι φαίνεται κανείς δεν είναι πραγματικά, ουσιαστικά υπαίτιος για τις πράξεις του. Όλα είναι εξωτερικές επιρροές, οι "εσωτερικές" είναι ίδιο πράγμα, όλα είναι σωματίδια και χημικές αντιδράσεις, δεν υπάρχει ελεύθερη επιλογή εάν δεν υπάρχει ψυχή ή καρτεσιανός δυισμός, και τα λοιπά. Νομίζω ότι τα ξέρεις αυτά. Η τιμωρία δεν έχει ηθικό νόημα. Αυτό που έχει τη μοναδική σημασία είναι εάν μπορεί να σωφρονιστεί ο εγκληματίας ή όχι. Εάν κατά επανάληψη αποτυγχαίνει (είτε αυτός είτε η κοινωνία) ναι οι φυλακές έχουν νόημα, ως προστασία της κοινωνίας. Ο μόνος λόγος να μη το κάνουμε είναι εάν δε μας παίρνει (ειδικές καταστάσεις κλπ) ή εάν είμαστε εντελώς άχρηστοι. Στους μοντέρνους καιρούς που ζούμε είναι λογικό να ποντάρουμε σε ένα ποιοτικό επανενταξιακό πρόγραμμα παρά στις φυλακές υψίστης ασφαλείας, εκτός πια κι αν μια μέρα μαχόμαστε ενάντια σε ένα 50% της κοινωνίας που είναι μαχαιροβγάλτες αμετανόητοι φασίστες (είναι είναι, ακούω τους σταλίνες λολ).

Εύλογα λες ότι η τιμωρία δεν έχει ηθικό νόημα, εφόσον αποδέχεσαι την ανυπαρξία ελεύθερης βούλησης, αλλά το επιχείρημα αυτό της ανυπαρξίας είναι ηθικό. Μόνο που σε έναν ανελεύθερο κόσμο, κανένα ηθικό επιχείρημα δεν μπορεί να σταθεί. Η μη υπαιτιότητα, λόγω της ανελεύθερης βούλησης, ισχύει για τους πάντες. Όπως ο εγκληματίας μπορεί να επικαλεστεί την ανελευθερία των πράξεών του, με τον ίδιο τρόπο μπορεί να την επικαλεστεί και ο εισαγγελέας που θα διατάξει να του πάρουν το κεφάλι.

Έλα βρε, πώς είναι ηθικό επιχείρημα, λογικό είναι, με βάση τα δεδομένα του κόσμου, το is όχι το ought. Είναι εντελώς λάθος ότι σε έναν "ανελεύθερο" κόσμο (εγώ δε θα το έλεγα καθόλου έτσι, η έννοια της ελευθερίας υπάρχει μια χαρά ως ποσοτική δυνατότητα, το εύρος των δράσεων υπέρ της επιβίωσής/ευχαρίστησης του που μπορεί να εξασκήσει κάποιος για παράδειγμα όταν δεν έχει μία αλυσίδα στο λαιμό, συγκριτικά με αυτό εάν έχει) απλά η έννοια της "ελεύθερης επιλογής" έχει καταρριφθεί πλέον σχετικά με το πως την έχει στο μυαλό του η "folk" ψυχολογία του κόσμου, πράγμα που παραδέχονται ακόμα και οι compatibilists όπως ο Daniel Dennett.

Είναι εντελώς λάθος ότι δε μπορεί να σταθεί κανένα ηθικό επιχείρημα. Μια χαρά στέκεται επειδή είναι πολύ χρήσιμο για την προσωπική και κοινωνική μας ζωή, στο καθαρά ωφελιμιστικό επίπεδο. Άλλά και πέρα από αυτό, η ηθική είναι πάντοτε και κάπως αυθαίρετη, καθώς εκτός από τον πιο λογικό τρόπο για να συζήσουμε στην κοινωνία, συνδέεται και με τη βούληση του ανθρώπου (ως αντικείμενο της συνείδησης τουλάχιστον), την εκπλήρωση των ιδεών του κλπ. Άμα θες ψάξε για ethical implications of determinism, θα δεις (μάλλον, αν πέσεις σε καλό) ότι σχεδόν οι μόνες ουσιαστικές αλλαγές που προτείνονται στη ζωή μας από την υιοθέτηση ενός τέτοιου outlook αφορούνε την "αρνητική" υπαιτιότητα (δηλαδή την κατάργηση της θανατικής ποινής πχ) ενώ η "θετική" είναι έτσι κι αλλιώς σχεδόν αδύνατον να εξαφανιστεί, καθώς είναι hard-wired. Αυτό το λέει εδώ http://plato.stanford.edu/entries/compatibilism/#4.3

Επίσης, αυτή η τάση ήδη υπάρχει στο δικαστικό σύστημα. Καθώς ανακαλύπτουμε όλο και περισσότερους αιτιατούς παράγοντες (από γονίδια, ψυχικές διαταραχές ως εξωτερικές επιρροές) οι οποίες επηρεάζουν (έστω και εν μέρει) τις πράξεις κάποιων, τόσο τείνει η υπαιτιότητα να μειώνεται, όπως και η ποινή (για αυτοί και διάφοροι φωνάζουν "σκοτώστε τους" και κάποιοι άλλοι λέμε όχι, επειδή του είχε συμβεί το τάδε, είναι έτσι, "δικαιολογείται"). Ε, η λογική εν τέλει καταλήγει στο ότι εάν δεν υπάρχει τίποτα άλλο από αιτία και αποτέλεσμα, δεν έχει πραγματική επιλογή, άρα δεν "φταίει" για να τον τιμωρήσουμε μεταφυσικά και να ξαναέρθει η καρμική ισορροπία ας πούμε. Αυτό ναι, είναι παράλληλα και μια ηθική επιλογή. Μια άλλη ηθική επιλογή και ενδεχομένως λογική στο ωφελιμιστικό πλαίσιο, είναι να τον σκοτώσουμε επειδή στο κάτω κάτω αναπνέει τον αέρα μας. Ευτυχώς, στα μη θεωρητικά πλαίσια, δε μας κάθεται σωστά να σκοτώνουμε κόσμο, αλλά πιο σημαντικά δεν αποδυκνείεται και πολύ χρήσιμο για το μέλλον. Γενικώς μιλώντας, η τιμωρία (πχ η σφαλιαρίτσα στο σκύλο να μη κάνει βλακείες, ή οι φωνές στο παιδί) μερικές φορές είναι χρήσιμη. Τα 20 χρόνια πίσω από τη στενή (γενικά μιλώντας) και η στέρηση από τον Ρωμανό του πανεπιστημίου δεν είναι, είναι τιμωρία του μεταφυσικού τύπου. Θα του χρησιμέψει του Ρωμανού και της κοινωνίας αυτή η απόφαση? Αυτό πρέπει να ρωτάμε.