Αισθητικές αξίες και σχετικισμός

[ikonoklast]

Το ότι δε σε προβληματίζει η έλλειψη κοινών ορισμών στις αξιολογικές κλίμακες μάλλον νομίζω σημαίνει ότι βρίσκεσαι σε ένα περιβάλλον που λίγο-πολύ αυτές είναι προσυμφωνημένες. Είτε γιατί βρίσκεσαι σε μια παρέα με κοινές προσλαμβάνουσες ή γιατί με κάποιους τρόπους ενστερνίζεστε ομοειδή κουλτούρα. Πολλές αφηρημένες λέξεις που χρησιμοποιούν άνθρωποι κοινής κουλτούρας είναι χαρακτηριστικές της αξιολογικής κλίμακας που αποδέχονται. Για παράδειγμα όλοι οι μεταλλάδες, ακόμα και αν δε το χρησιμοποιούν, καταλαβαίνουν τι σημαίνει η κλίμακα TRUE/FALSE, η οποία ενέχει ευρέως αποδεκτών αντικειμενικών αξιώσεων όσο αστείο και να φαίνεται. Στην hiphop κουλτούρα υπάρχουν επίσης άπειρες τέτοιες που αντικειμενοποιούν το πόσο «το ζεις στα στενά» ή όχι, το «πόσο γρήγορο flow έχεις» ή όχι. Αντίστοιχα, σε πειραματικές μουσικές σκηνές υπάρχει πάντα μια σαφώς τεκμηριωμένη ή όχι κλίμακα καινοτομίας, με βάση την οποία κρίνονται όλοι.

Αν κάποιος έχει αξιώσεις καταιγιστικής επιχειρηματολογίας ή ενδιαφέρεται για ανώτερου επίπεδου κριτική τέχνης αντιλαμβάνομαι ότι πρέπει να τεκμηριώνει σαφώς αυτές τις κλίμακες όσο το δυνατόν περισσότερο. Κάτι το οποίο είναι εύκολο να το κάνεις όταν χρησιμοποιείς αξίες που εμπίπτουν στο μαθηματικά μετρήσιμο. Όπως πχ είναι η ταχύτητα εκτέλεσης. Και εκεί να εγγράψεις και λέξεις όπως "καλό" ή "κακό" ή άλλες λέξεις που υποδηλώνουν την τοποθέτηση στην κλίμακα και να είσαι ακριβής. Καλή ταχύτητα είναι οποιαδήποτε πάνω από ένα ορισμένο μέτρο και κακή απο κάτω. Κάποιοι κιθαρίστες είναι καλοί, άλλοι όχι. Άλλη μετρήσιμη αντικειμενική αξιολογική κλίμακα μπορεί να είναι η διάρκεια στη δισκογραφία για ένα μουσικό. Ή το bechdel test για ταινίες. Ή τα grammy, η πώληση δίσκων.

Εκεί που αντιλαμβάνομαι ότι γίνεται δυσκολότερο είναι όταν επιχειρείς κρίσεις πάνω σε πιο αφηρημένες κλίμακες, όπως είναι το kitsch, ή όπως είναι η σάτιρα/ειλικρίνεια. O Alva Noto φερειπείν δεν κάνει σάτιρα και -μάλλον- δεν είναι κιτς. Ο Thanasis Lightbridge δεν κάνει σάτιρα αλλά είναι κιτς. Οι Residents κάνουν σάτιρα αλλά -μάλλον- δεν είναι κιτς. Και ο ZLAD κάνει και τα δύο. Με βάση τη στάση που έχει απέναντι σε αυτά τα δύο αντικειμενικά κριτήρια μια κάποια κοινότητα έχει ενδιαφέρον να δεις πώς προσεγγίζει τις κρίσεις της.

Όταν πχ ο χρήστης Krux εμφανίστηκε στο ER γράφοντας ένα εκθειαστικό review για τον Thanasi Lightbridge, υπήρξε πόλεμος γιατί η κοινή προσλαμβάνουσα των ατόμων του φόρο (άρα και το κοινώς αποδεκτό αισθητικό κριτήριο) είναι ότι το κιτς και ειλικρινές είναι "κακό". Ενώ το κιτς και ειρωνικό είναι καλό. Είναι ο ίδιος λόγος που οι περισσότεροι δεν αποδέχονται σχήματα όπως οι Ghost. Και που αποδέχονται κόσμο όπως οι DRUNKARD. Όταν ωστόσο στην ίδια συζήτηση προστεθεί ο αξιολογικός παράγοντας "TRUE" ("το βγάζει από την ψυχή του", "το νιώθει" κλπ) αυτό γίνεται ακόμα περισσότερο περίπλοκο γιατί θα εμφανιστεί δικαίως ένας κάποιος φθόγγον που θα χειροκροτήσει τον Lightbridge που "το νιώθει" και "είναι τίμιος" και που θα καταβαραθρώσει τους Ghost που "το κάνουν για το hype" και "είναι σαύρες". Αυτή η τελευταία προσθήκη πχ φαίνεται απλή αλλά είναι αυτή που θα διαβρώσει μια υποτιθέμενη αντικειμενική συζήτηση περί ποιότητας με σχετικιστικά χαρακτηριστικά.

Ιn all για να απαντήσω κι εγώ, νομίζω ότι δεν υπάρχει δίπολο μεταξύ σχετικισμού και αντικειμενικότητας, γιατί πάντα υπάρχουν και τα δύο, ανάλογα μάλιστα και το βάθος της συζήτησης. Η αντικειμενικότητα (όπως τα περισσότερα πράγματα) είναι κατασκευή της ανθρώπινης επικοινωνίας και άρα εμπίπτει σε αμοιβαίες συμφωνίες, αποδοχή και κοινό γλωσσικό/πολιτισμικό κώδικα. Ενδιαφέρον είναι το ότι όσο περισσότερο προσθέτεις αντικειμενικά κριτήρια σε μια συζήτηση τόσο αυτή γίνεται πιο σχετικιστική, από το να γίνεται πιο αντικειμενική. Μια συζήτηση σχετικά με το αν ΚΑΛΑ ΣΑΣ ΓΑΜΑΝΕ ΟΙ SAXON ΤΩΝ 90s NAI 'Η ΟΧΙ, είναι συγκριτικά πανεύκολο να έχει αντικειμενικές αξιώσεις γιατί αν όλοι στο ER συμφωνούμε ότι ΝΑΙ, τότε είναι όλοι μια χαρά αντικειμενικοί. Αν όμως επιχειρήσουμε μια βαθιά κουβέντα πολιτισμικής κριτικής πάνω στην ποπ κουλτούρα του χεβι μεταλ και εμπλέξουμε ταξικά/πολιτικά κριτήρια ή άλλα ακόμα πιο περίπλοκα σχήματα, τότε θα πλακωθούμε γιατί εγώ σήμερα ξανάκουγα το unleash the beast, που σας γαμάει πολύ και πάρα πολύ καλά. Αντικειμενικά.