Raven Lord
06-12-2004, 19:08
εντύπωση μου έκανε το τελευταίο άρθρο του "ιού".
http://www.iospress.gr/ios2004/ios20041205a.htm
παραθέτω μερικά σημαντικά σημεία του
...Τελικά, η ζωή επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. Οταν πριν από 14 μήνες γράφαμε για την αναδυόμενη "νέα ιστοριογραφία" ("Οι ταγματασφαλίτες δικαιώνονται", 'Κ.Ε' 26.10.03), ήταν αδύνατο να φανταστούμε τη δημοσιότητα που θα έπαιρνε αυτή η συζήτηση μέσα στο 2004. Και μάλιστα, με πρωτοβουλία των ίδιων των αρχιτεκτόνων αυτής της κίνησης.
Το καθοριστικό βήμα σημειώθηκε στις 20.3.04, με τη δημοσίευση στα "Νέα" ενός προγραμματικού κειμένου, με τίτλο "Νέες τάσεις στη μελέτη του Εμφυλίου" και την υπογραφή δυο πανεπιστημιακών -του Στάθη Καλύβα, καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Γέιλ, και του Νίκου Μαραντζίδη, επίκουρου καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. ...
Η ουσία της "νέας ιστοριογραφίας" συμπυκνώνεται, αντίθετα, σε δυο από τα προτεινόμενα "σημεία", που αποτυπώνουν και την πολιτική στράτευσή της:
1. Μετάθεση της έναρξης του Εμφυλίου από το 1946 (συγκρότηση του ΔΣΕ) στο 1943 (πρώτες συγκρούσεις ανάμεσα στον ΕΛΑΣ, τις εθνικόφρονες αντιστασιακές ή ημιδωσιλογικές οργανώσεις και τα Τάγματα Ασφαλείας). Πρόκειται για την ίδια ακριβώς περιοδολόγηση που επέβαλλε ώς τη Μεταπολίτευση η επίσημη κρατική ιδεολογία, με κεντρικό ερμηνευτικό άξονα τη διαχρονική προσπάθεια του ΚΚΕ να καταλάβει δια της βίας την εξουσία σε τρεις συνεχόμενους "γύρους" (Κατοχή, Δεκεμβριανά, "Συμμοριτοπόλεμος"). Περιοδολόγηση που, όχι μόνο υποτιμά τη σημασία της ξένης στρατιωτικής κατοχής στις εξελίξεις της περιόδου, αλλά ταυτίζει εντελώς ανόμοια μεταξύ τους πράγματα: ούτε το εαμικό μπλοκ μετείχε στο σύνολό του στο "δεύτερο αντάρτικο" του 1946-49 (χαρακτηριστική η διαφοροποίηση του πληθυσμού των αστικών κέντρων), ούτε οι διαπλεκόμενοι αντιεαμικοί σχηματισμοί της Κατοχής μπορούν να συγκριθούν με την ευρύτητα, τη συνοχή και την αποφασιστικότητα του κυβερνητικού συνασπισμού της περιόδου του Εμφυλίου.
2. Προβολή της "ερυθράς βίας" του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ σαν το κλειδί για την ερμηνεία "του φαινομένου της συνεργασίας με τις κατοχικές αρχές" και -κυρίως- του ένοπλου δωσιλογισμού. Η εκσυγχρονισμένη αυτή αναβίωση της θεωρίας του "κονσερβοκουτιού" συνοδεύεται από την ταυτόχρονη "αποπολιτικοποίηση" της αντιεαμικής βίας, η οποία δικαιολογείται σαν το άθροισμα προσωπικών στρατηγικών κι αντεκδικήσεων, χωρίς αιτιώδη σύνδεσμο με τις κεντρικές επιλογές του "κράτους των εθνικοφρόνων". ...
Παρά τον ισχυρισμό των Καλύβα και Μαραντζίδη ότι η "νέα ιστοριογραφία" "έπαψε να ενδιαφέρεται για ερωτήματα τύπου 'ποιος έχει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για το ξέσπασμα του Εμφυλίου'" ("Τα Νέα" 20.3.04), σπονδυλική στήλη της δουλειάς τους είναι η επίρριψη αυτής ακριβώς της ευθύνης στην εαμική πλευρά.
Ο Καλύβας ξεκινά λχ τον "Κόκκινο τρόμο" με μια σαφή διακήρυξη προθέσεων: "Αυτό το κεφάλαιο αποσκοπεί στην αμφισβήτηση μιας από τις κεντρικές, για την ακρίβεια ηγεμονικές, προσλήψεις στη μελέτη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου: ότι η Αριστερά υπήρξε το κύριο θύμα της βίας" (σ.142). Η βία του ΕΑΜ, ισχυρίζεται, υπήρξε πρωτογενής ενώ αυτή των κατοχικών δυνάμεων δευτερογενής -και κατ' επέκταση αμυντική: (σημείωση rave-n. εδώ θα τρελλαθούμε τελείως... άκου αμυνόταν οι κατοχικές δυνάμεις) "Φαινομενικά αυτονόητες περιπτώσεις γερμανικής τρομοκρατίας ή δεξιάς 'λευκής' τρομοκρατίας, μπορεί να οδηγήσουν σε παραπλανητικές ερμηνείες, αν αποσυνδεθούν από την κόκκινη τρομοκρατία και δεν τοποθετηθούν στην πλήρη σειρά των γεγονότων όπου ανήκουν" (σ.143-4). ...
Διατυπώνεται μάλιστα ο ισχυρισμός ότι τα τάγματα "περιορίστηκαν σε αμυντικό αγώνα" και πως "δεν είναι συχνοί οι φόνοι άμαχου πληθυσμού" από μέρους τους (σ.167 & 171). Αγνοείται έτσι συνειδητά η συμμετοχή τους σε ολοκαυτώματα χωριών όπως η Ερμακιά ή η Κατράνιτσα, με τη σφαγή (ή το κάψιμο ζωντανών) εκατοντάδων πολιτών. ( :shock: )...
Αποκαλυπτική είναι άλλωστε η ορολογία του "Κόκκινου τρόμου": 29 φόνοι από τον ΕΛΑΣ μέσα σ' ένα τετράμηνο θεωρούνται "συστηματική εκστρατεία εκτελέσεων πολιτών", και μάλιστα "ιδιαίτερα σοκαριστική" (σ.148-9), 40 εκτελέσεις από Γερμανούς και ταγματασφαλίτες τον Μάιο του 1944 δεν συνιστούν παρά "επιλεκτικές ενέργειες αντιποίνων" -και όχι "περιπτώσεις τυφλής βίας από μέρους των κατακτητών εναντίον αθώων πολιτών", όπως θα νόμιζε "κάποιος εξωτερικός παρατηρητής" (σ.151-2).Γενικότερα, η βία των κατακτητών αποδίδεται με άχρωμους όρους: "τουφεκισμός", "φόνος", "αντίποινα", "επιδρομές", "τιμωρία" ή "ενέργειες". Στην περίπτωση μιας τυπικής εκκαθαριστικής επιχείρησης, που καταλήγει στο φόνο ενός τοπικού καθοδηγητή του ΕΑΜ, ο συγγραφέας μένει με την απορία: "Αδυνατώ να βρω το σκεπτικό που υπαγόρευσε αυτή την επιδρομή" (σ.183). Οι φόνοι που διέπραξε ο ΕΛΑΣ ζωγραφίζονται, αντίθετα, με έντονα χρώματα: "τους εκτέλεσαν κόβοντας το λαιμό τους" (σ.153), "έσφαξαν κι έριξαν τα πτώματα σ' ένα πηγάδι", "σφαγιασμός ολόκληρων οικογενειών" (σ.154)... Η λέξη "τρομοκρατία", χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για τις πράξεις της εαμικής πλευράς. ...
Κι όμως, η σύγκριση με τα πεπραγμένα άλλων αντιστασιακών οργανώσεων θα αποδεικνυόταν εδώ αποκαλυπτική.
Οι εθνικόφρονες λχ αντιστασιακοί της αθηναϊκής ΠΕΑΝ, όταν εντόπισαν το διπλό πράκτορα που τους είχε καταδώσει στη Γκεστάπο τον παρέσυραν σε ψεύτικο ραντεβού και τον έπεισαν να ομολογήσει, με την υπόσχεση ότι θα τον στείλουν στη Μ. Ανατολή. Στη συνέχεια τον εκτέλεσαν επιτόπου, θρυματίζοντας το κεφάλι του μ' ένα σφυρί (Π. Μιχαηλίδης, "Αγαθουπόλεως 7", Αθήνα 1991, σ.139, και Αντ. Μυτιληναίος, "Μαρτύρων πορεία", Αθήνα 1997, σ.127).
Εξίσου εύγλωττη είναι μια παρατήρηση του Εντι Μάγερς. Πριν από το Γοργοπόταμο, γράφει στα απομνημονεύματά του, ένας ελασίτης καπετάνιος αφόπλισε, έδειρε κι άφησε ελεύθερους τους χωροφύλακες που έστειλαν οι Ιταλοί να επιτάξουν τις πατάτες των χωρικών. Ο βρετανός ταξίαρχος σχολιάζει λακωνικά: "Θα ήταν καλύτερα αν τους είχε σκοτώσει και θάψει τα πτώματά τους μέσα στο δάσος" ("Η ελληνική περιπλοκή", Αθήνα 1975, σ.60)....
Εντελώς διαφορετικά υπήρξαν τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας του Καλύβα, στην επαρχία Αλμωπίας. Σύμφωνα με ανακοίνωσή του στο συνέδριο της Αμερικανικής Ενωσης Πολιτικής Επιστήμης (2001), εκεί οι εκτελέσεις πολιτών από τον ΕΛΑΣ "παρέμειναν περιορισμένες (το πολύ 30-40)", ενώ τα κατοχικά στρατεύματα σκότωσαν κάπου 80 κατοίκους. Το κυριότερο, "ο κόσμος δεν θυμάται αυτή την περίοδο ως εμφύλιο πόλεμο" (σ.29).
Στοιχειώδες επιστημονικό ήθος θα απαιτούσε τα πορίσματα από την Αλμωπία να αντιπαραβάλλονται με (και να σχετικοποιούν) αυτά της Αργολίδας. Αμ δε! Προτείνοντας ένα σχέδιο εισήγησης στο πρόσφατο συνέδριο της Σαμοθράκης, με θέμα "θεωρητικές και εμπειρικές προϋποθέσεις ηθικής αξιολόγησης" του δωσιλογισμού "με αφορμή μια τοπική εμπειρική έρευνα", ο Καλύβας εξακολουθεί στις αρχές του 2004 να περιορίζει τη μελέτη του "στη βορειοδυτική Πελοπόννησο". Αν και, στο τελικό κείμενο, βρήκε βολικότερο να ασχοληθεί -ξανά- με τη Δυτική Ουκρανία......
ευτυχώς
Ο δημόσιος διάλογος για τη "νέα ιστοριογραφία" φαίνεται πως έληξε, προς το παρόν τουλάχιστον, με συντριπτική ήττα των θιασωτών της. Το διαπιστώνουμε, αν μη τι άλλο, από την τύχη που είχαν τα σχέδια για την έκδοσή του σε βιβλίο: επικαλούμενοι λόγους "ισορροπίας", οι Καλύβας και Μαραντζίδης απαίτησαν μεταξύ άλλων την προσθαφαίρεση κειμένων κατά το δοκούν, καθώς και την προληπτική λογοκρισία όσων αποσπασμάτων κρίνουν υπερβολικά επιθετικά για τους ίδιους και τη δουλειά τους. Φυσικά, η έκδοση ματαιώθηκε.
θα επανέλθω με σχόλια αύριο... :roll:
http://www.iospress.gr/ios2004/ios20041205a.htm
παραθέτω μερικά σημαντικά σημεία του
...Τελικά, η ζωή επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. Οταν πριν από 14 μήνες γράφαμε για την αναδυόμενη "νέα ιστοριογραφία" ("Οι ταγματασφαλίτες δικαιώνονται", 'Κ.Ε' 26.10.03), ήταν αδύνατο να φανταστούμε τη δημοσιότητα που θα έπαιρνε αυτή η συζήτηση μέσα στο 2004. Και μάλιστα, με πρωτοβουλία των ίδιων των αρχιτεκτόνων αυτής της κίνησης.
Το καθοριστικό βήμα σημειώθηκε στις 20.3.04, με τη δημοσίευση στα "Νέα" ενός προγραμματικού κειμένου, με τίτλο "Νέες τάσεις στη μελέτη του Εμφυλίου" και την υπογραφή δυο πανεπιστημιακών -του Στάθη Καλύβα, καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Γέιλ, και του Νίκου Μαραντζίδη, επίκουρου καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. ...
Η ουσία της "νέας ιστοριογραφίας" συμπυκνώνεται, αντίθετα, σε δυο από τα προτεινόμενα "σημεία", που αποτυπώνουν και την πολιτική στράτευσή της:
1. Μετάθεση της έναρξης του Εμφυλίου από το 1946 (συγκρότηση του ΔΣΕ) στο 1943 (πρώτες συγκρούσεις ανάμεσα στον ΕΛΑΣ, τις εθνικόφρονες αντιστασιακές ή ημιδωσιλογικές οργανώσεις και τα Τάγματα Ασφαλείας). Πρόκειται για την ίδια ακριβώς περιοδολόγηση που επέβαλλε ώς τη Μεταπολίτευση η επίσημη κρατική ιδεολογία, με κεντρικό ερμηνευτικό άξονα τη διαχρονική προσπάθεια του ΚΚΕ να καταλάβει δια της βίας την εξουσία σε τρεις συνεχόμενους "γύρους" (Κατοχή, Δεκεμβριανά, "Συμμοριτοπόλεμος"). Περιοδολόγηση που, όχι μόνο υποτιμά τη σημασία της ξένης στρατιωτικής κατοχής στις εξελίξεις της περιόδου, αλλά ταυτίζει εντελώς ανόμοια μεταξύ τους πράγματα: ούτε το εαμικό μπλοκ μετείχε στο σύνολό του στο "δεύτερο αντάρτικο" του 1946-49 (χαρακτηριστική η διαφοροποίηση του πληθυσμού των αστικών κέντρων), ούτε οι διαπλεκόμενοι αντιεαμικοί σχηματισμοί της Κατοχής μπορούν να συγκριθούν με την ευρύτητα, τη συνοχή και την αποφασιστικότητα του κυβερνητικού συνασπισμού της περιόδου του Εμφυλίου.
2. Προβολή της "ερυθράς βίας" του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ σαν το κλειδί για την ερμηνεία "του φαινομένου της συνεργασίας με τις κατοχικές αρχές" και -κυρίως- του ένοπλου δωσιλογισμού. Η εκσυγχρονισμένη αυτή αναβίωση της θεωρίας του "κονσερβοκουτιού" συνοδεύεται από την ταυτόχρονη "αποπολιτικοποίηση" της αντιεαμικής βίας, η οποία δικαιολογείται σαν το άθροισμα προσωπικών στρατηγικών κι αντεκδικήσεων, χωρίς αιτιώδη σύνδεσμο με τις κεντρικές επιλογές του "κράτους των εθνικοφρόνων". ...
Παρά τον ισχυρισμό των Καλύβα και Μαραντζίδη ότι η "νέα ιστοριογραφία" "έπαψε να ενδιαφέρεται για ερωτήματα τύπου 'ποιος έχει μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για το ξέσπασμα του Εμφυλίου'" ("Τα Νέα" 20.3.04), σπονδυλική στήλη της δουλειάς τους είναι η επίρριψη αυτής ακριβώς της ευθύνης στην εαμική πλευρά.
Ο Καλύβας ξεκινά λχ τον "Κόκκινο τρόμο" με μια σαφή διακήρυξη προθέσεων: "Αυτό το κεφάλαιο αποσκοπεί στην αμφισβήτηση μιας από τις κεντρικές, για την ακρίβεια ηγεμονικές, προσλήψεις στη μελέτη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου: ότι η Αριστερά υπήρξε το κύριο θύμα της βίας" (σ.142). Η βία του ΕΑΜ, ισχυρίζεται, υπήρξε πρωτογενής ενώ αυτή των κατοχικών δυνάμεων δευτερογενής -και κατ' επέκταση αμυντική: (σημείωση rave-n. εδώ θα τρελλαθούμε τελείως... άκου αμυνόταν οι κατοχικές δυνάμεις) "Φαινομενικά αυτονόητες περιπτώσεις γερμανικής τρομοκρατίας ή δεξιάς 'λευκής' τρομοκρατίας, μπορεί να οδηγήσουν σε παραπλανητικές ερμηνείες, αν αποσυνδεθούν από την κόκκινη τρομοκρατία και δεν τοποθετηθούν στην πλήρη σειρά των γεγονότων όπου ανήκουν" (σ.143-4). ...
Διατυπώνεται μάλιστα ο ισχυρισμός ότι τα τάγματα "περιορίστηκαν σε αμυντικό αγώνα" και πως "δεν είναι συχνοί οι φόνοι άμαχου πληθυσμού" από μέρους τους (σ.167 & 171). Αγνοείται έτσι συνειδητά η συμμετοχή τους σε ολοκαυτώματα χωριών όπως η Ερμακιά ή η Κατράνιτσα, με τη σφαγή (ή το κάψιμο ζωντανών) εκατοντάδων πολιτών. ( :shock: )...
Αποκαλυπτική είναι άλλωστε η ορολογία του "Κόκκινου τρόμου": 29 φόνοι από τον ΕΛΑΣ μέσα σ' ένα τετράμηνο θεωρούνται "συστηματική εκστρατεία εκτελέσεων πολιτών", και μάλιστα "ιδιαίτερα σοκαριστική" (σ.148-9), 40 εκτελέσεις από Γερμανούς και ταγματασφαλίτες τον Μάιο του 1944 δεν συνιστούν παρά "επιλεκτικές ενέργειες αντιποίνων" -και όχι "περιπτώσεις τυφλής βίας από μέρους των κατακτητών εναντίον αθώων πολιτών", όπως θα νόμιζε "κάποιος εξωτερικός παρατηρητής" (σ.151-2).Γενικότερα, η βία των κατακτητών αποδίδεται με άχρωμους όρους: "τουφεκισμός", "φόνος", "αντίποινα", "επιδρομές", "τιμωρία" ή "ενέργειες". Στην περίπτωση μιας τυπικής εκκαθαριστικής επιχείρησης, που καταλήγει στο φόνο ενός τοπικού καθοδηγητή του ΕΑΜ, ο συγγραφέας μένει με την απορία: "Αδυνατώ να βρω το σκεπτικό που υπαγόρευσε αυτή την επιδρομή" (σ.183). Οι φόνοι που διέπραξε ο ΕΛΑΣ ζωγραφίζονται, αντίθετα, με έντονα χρώματα: "τους εκτέλεσαν κόβοντας το λαιμό τους" (σ.153), "έσφαξαν κι έριξαν τα πτώματα σ' ένα πηγάδι", "σφαγιασμός ολόκληρων οικογενειών" (σ.154)... Η λέξη "τρομοκρατία", χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για τις πράξεις της εαμικής πλευράς. ...
Κι όμως, η σύγκριση με τα πεπραγμένα άλλων αντιστασιακών οργανώσεων θα αποδεικνυόταν εδώ αποκαλυπτική.
Οι εθνικόφρονες λχ αντιστασιακοί της αθηναϊκής ΠΕΑΝ, όταν εντόπισαν το διπλό πράκτορα που τους είχε καταδώσει στη Γκεστάπο τον παρέσυραν σε ψεύτικο ραντεβού και τον έπεισαν να ομολογήσει, με την υπόσχεση ότι θα τον στείλουν στη Μ. Ανατολή. Στη συνέχεια τον εκτέλεσαν επιτόπου, θρυματίζοντας το κεφάλι του μ' ένα σφυρί (Π. Μιχαηλίδης, "Αγαθουπόλεως 7", Αθήνα 1991, σ.139, και Αντ. Μυτιληναίος, "Μαρτύρων πορεία", Αθήνα 1997, σ.127).
Εξίσου εύγλωττη είναι μια παρατήρηση του Εντι Μάγερς. Πριν από το Γοργοπόταμο, γράφει στα απομνημονεύματά του, ένας ελασίτης καπετάνιος αφόπλισε, έδειρε κι άφησε ελεύθερους τους χωροφύλακες που έστειλαν οι Ιταλοί να επιτάξουν τις πατάτες των χωρικών. Ο βρετανός ταξίαρχος σχολιάζει λακωνικά: "Θα ήταν καλύτερα αν τους είχε σκοτώσει και θάψει τα πτώματά τους μέσα στο δάσος" ("Η ελληνική περιπλοκή", Αθήνα 1975, σ.60)....
Εντελώς διαφορετικά υπήρξαν τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας του Καλύβα, στην επαρχία Αλμωπίας. Σύμφωνα με ανακοίνωσή του στο συνέδριο της Αμερικανικής Ενωσης Πολιτικής Επιστήμης (2001), εκεί οι εκτελέσεις πολιτών από τον ΕΛΑΣ "παρέμειναν περιορισμένες (το πολύ 30-40)", ενώ τα κατοχικά στρατεύματα σκότωσαν κάπου 80 κατοίκους. Το κυριότερο, "ο κόσμος δεν θυμάται αυτή την περίοδο ως εμφύλιο πόλεμο" (σ.29).
Στοιχειώδες επιστημονικό ήθος θα απαιτούσε τα πορίσματα από την Αλμωπία να αντιπαραβάλλονται με (και να σχετικοποιούν) αυτά της Αργολίδας. Αμ δε! Προτείνοντας ένα σχέδιο εισήγησης στο πρόσφατο συνέδριο της Σαμοθράκης, με θέμα "θεωρητικές και εμπειρικές προϋποθέσεις ηθικής αξιολόγησης" του δωσιλογισμού "με αφορμή μια τοπική εμπειρική έρευνα", ο Καλύβας εξακολουθεί στις αρχές του 2004 να περιορίζει τη μελέτη του "στη βορειοδυτική Πελοπόννησο". Αν και, στο τελικό κείμενο, βρήκε βολικότερο να ασχοληθεί -ξανά- με τη Δυτική Ουκρανία......
ευτυχώς
Ο δημόσιος διάλογος για τη "νέα ιστοριογραφία" φαίνεται πως έληξε, προς το παρόν τουλάχιστον, με συντριπτική ήττα των θιασωτών της. Το διαπιστώνουμε, αν μη τι άλλο, από την τύχη που είχαν τα σχέδια για την έκδοσή του σε βιβλίο: επικαλούμενοι λόγους "ισορροπίας", οι Καλύβας και Μαραντζίδης απαίτησαν μεταξύ άλλων την προσθαφαίρεση κειμένων κατά το δοκούν, καθώς και την προληπτική λογοκρισία όσων αποσπασμάτων κρίνουν υπερβολικά επιθετικά για τους ίδιους και τη δουλειά τους. Φυσικά, η έκδοση ματαιώθηκε.
θα επανέλθω με σχόλια αύριο... :roll: